• Polski
  • Slovak
A A A

O nas

Do 1920 roku dzieje północnych skrawków Spisza i Orawy, dawnych komitatów węgierskich (uherskich), były od zawsze, i to od niepamiętnych czasów, związane z koroną św. Stefana – Węgrami – Uhrami. Po przyłączeniu tych terenów do Polski na mocy decyzji Rady Ambasadorów, II Rzeczypospolitej utworzyły z przyłączonych 12 orawskich i 13 spiskich miejscowości powiat spisko-orawski, uwzględniając tym samym odrębność narodową, kulturową, prawną i historyczną ludności Spisza i Orawy.

Powiat spisko-orawski istniał do 1925 roku i został zlikwidowany z powodów politycznych, gdyż ówczesne polskie władze uznały, iż istnienie tego powiatu uniemożliwia pełną ”integrację” ludności Spisza i Orawy z macierzą. Pierwszym i jedynym starostą tego powiatu był dr Jan Bednarski z Nowego Targu, były działacz plebiscytowy. Siedziba Starostwa Spisko-Orawskiego znajdowała się w Nowym Targu i była położona eksterytorialnie w stosunku do administrowanego terytorium. Na Spiszu filia Starostwa znajdowała się w Łapszach Niżnych, zaś na Orawie w Jabłonce.

W 1938 r., bezpośrednio po podpisaniu Układu w Monachium, do Polski włączono na Spiszu: Leśnicę i Javorinę, a na Orawie Suchą Górę i Głodówkę.

W latach 1939-35 tereny Spisza i Orawy (łącznie z terenami przyłączonymi do Polski w 1938 r.) włączono do  Republiki Słowackiej, a na mocy protokołu podpisanego 20 maja 1945 r. w Trstenej ponownie włączono do Polski. 

Pierwsze związki Słowaków na Spiszu i Orawie powstały w l947 r., po podpisaniu Układu o przyjaźni między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką, i początkowo działały nielegalnie, bez wymaganej rejestracji, co naraziło działaczy słowackich na dotkliwe szykany i prześladowania ówczesnych władz. Słowackie stowarzyszenia uzyskały ostatecznie rejestrację 5 stycznia l949 r., po wielu interwencjach i protestach mieszkańców Spisza i Orawy oraz licznych interwencjach dyplomatycznych, w związku z nieprzestrzeganiem zawartego 10 marca 1947 r. Układu o przyjaźni między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką, Słowakom jako pierwszym udało się doprowadzić do rejestracji własnych stowarzyszeń. Ciekawą sprawą jest fakt, że organ rejestrowy, wydając decyzje w pośpiechu – po interwencji –  zarejestrował nazwę wyłącznie w języku słowackim: SPOLOK ČECHOV A SLOVÁKOV  w skrócie SČS. Zarejestrowano wówczas bowiem dwa stowarzyszenia o tej samej nazwie, co też jest pewnym ewenementem. Jedno na Orawie z siedzibą władz w Jabłonce, drugie na Spiszu, z siedzibą władz w Łapszach Niżnych. Stowarzyszenia te nie otrzymywały żadnych dotacji, a całość działalności kulturalnej oparta była na dochodach ze składek członkowskich, dochodów z przedstawień amatorskich zespołów teatralnych, zabaw i innych imprez. Państwo zobowiązało się jedynie do przekazania domu w Chyżnem z przeznaczeniem na siedzibę SČS na Orawie. Władze nigdy jednak nie wywiązały się z tego zobowiązania, pomimo specjalnej uchwały ówczesnego Rządu RP.

 

Autor:Ludomir Molitoris
 
Dodaj link do:www.digg.comwww.del.icio.uswww.dodajdo.com

Komentarze